Menu
Winkelwagen

Bevrijdingsdag Speech "Joodse gemeenschap in Egypte"

 

Rabbijn Sipporah Joseph | Stichting Cleopatra, Amsterdam
Bevrijdingsdag 5 mei 2015 | 16 Iyar 5775

Geachte aanwezigen, Is salām 'alaykum,
Het is een eer om voor u te mogen spreken. Ik dank de voorzitter Abier Mahmoud dat ze mij deze gelegenheid gegeven heeft. Ik ben Sipporah Joseph en rabbijn sinds 2013. Ik ben al mijn gehele leven Nederlands en mijn exotisch voorkomen heb ik te danken aan mijn Joodse familie die oorspronkelijk uit de Joodse gemeenschap in Suriname komt. De Joodse geschiedenis in Suriname begon in de 17e eeuw toen Sefardische Joden uit onder andere Nederland, Spanje en Italië naar Suriname trokken om daar duurzame Joodse gemeenschappen te stichten. In het Joods Historisch Museum is op het moment tot 14 juni een tentoonstelling over de Joden in de Cariben voor diegene die hier meer over willen weten. (http://www.jhm.nl/actueel/tentoonstellingen/joden-in-de-cariben-vier-eeuwen-geschiedenis-in-suriname-en-curacao).
Tot zover mijn korte introductie.

Egypt's Jewish community's lost future 02:30 min
http://www.bbc.com/news/world-asia-29249033

Het is vandaag Bevrijdingsdag, 5 mei. Ons jaarlijks nationaal moment van bezinning en viering van vrijheid. Maar wat is dat eigenlijk, vrijheid? Bevrijding en vrijheid kan vele vormen aannemen en er is zeker binnen Joodse kringen geen eenduidige definitie van deze twee principes.

Is bevrijding, vrijheid een afwezigheid van oorlog?

De geschiedenis van de Joodse gemeenschap in Egypte is slechts een schakel in een lange eeuwenoude ketting van de Joodse geschiedenis. De ketting die en passant ook andere bevolkings-groepen heeft geraakt, waaronder Moslims en Christenen. Ik wil u in vogelvlucht meenemen langs een aantal belangrijke schakels van deze ketting.

Wij hebben een lange geschiedenis met Egypte. Door onze geschiedenis heen blijkt het land een soort anker te zijn, een veilige haven in tijden van nood.

Avraham of Ibrahim, onze patriarch, vertrok naar Egypte in tijden van hongersnood. Genesis 12,13. Yaakov (Jacob), de derde in de lijn, die met de inmiddels 12 stammen uitgegroeide familie naar Egypte trok, werd in Egypte herenigd met zijn dood gewaande zoon Yosef (Jozef) en vond er een tijdelijk nieuwe woonplaats.

Bevrijding uit een benarde situatie. Bevrijding gedefinieerd als de afwezigheid van hongersnood.

In het Thora (eerste vijf boeken van de Bijbel) boek Exodus wordt uitvoerig de yetziat Mitsrayim, de uittocht uit Egypte besproken. Ik ga hier niet verder op in. Zoals ik al eerder gezegd heb, wil ik u in vogelvlucht meenemen langs een aantal belangrijke geschiedenis-momenten, schakels van de ketting.

In de Thora (eerste vijf boeken van de Bijbel) is al voorzegt dat wij niet altijd bij elkaar als stammen familie zouden leven maar verspreid zouden worden over de wereld. In Deuteronomium, wij noemen dit boek Devarim dit betekent “woorden”, hoofdstuk 30 zegt Moshe of Mûsâ:
“Wanneer dan al deze dingen over u komen, de zegen en de vloek, die ik u voorgehouden heb, en gij dit ter harte neemt te midden van al de volken, naar welk gebied de HERE, uw God, u verdreven heeft, (…) dan zal de HERE uw God, in uw lot een keer brengen en Zich over u erbarmen; Hij zal u weer bijeenbrengen uit al de volken, naar welk gebied de HERE, uw God, u verstrooid heeft (…).”

Dit is een bijzonder gedeelte uit de Thora (eerste vijf boeken van de Bijbel) waarin Mûsâ profeterende woorden spreekt. Hij geeft aan dat wij verspreid zouden worden over de wereld. Vervolgens zou er een andere tijd aanbreken waarin het Joodse volk weer terug naar het land Israël gebracht zal worden. Wij noemen dit in het Hebreeuws de Kibbutz Galuyot. Het Terugbrengen van degene die verstrooid waren.
In het vijfde boek van de Thora in Deuteronomium 23:7 staat het volgende:
“De Egyptenaar zult gij niet verafschuwen, want gij zijt vreemdeling geweest in zijn land.” Dit lijkt een profetisch woord geweest te zijn rondom de band die er sinds Bijbelse tijden is geweest tussen het Joodse volk en Egypte.
De verstrooiing. Een aantal andere momenten uit de geschiedenis waaruit de verstrooiing blijkt.
Assyrië veroverde Israël in 722 v.d.g.j. (voor de gewone jaartelling) en het leeuwendeel van de inwoners werden verspreid over het Midden-Oosten. Deze geschiedenis is opgeschreven in de Joodse Bijbel, in onder andere, voor diegene die aantekeningen maken, 1 Kronieken 5:26, 2 Koningen 15:29, 2 Koningen 17:3-6.

Nebuchadnezzar veroverde Jeruzalem en nam vele Judeeërs gevangen tussen 597 en 586 v.d.g.j. en bracht hen naar Babylon. Vele Joden vluchtte naar Egypte, een aantal bleven in Judea en de grootste groep was in ballingschap in Babylon. In Egypte vestigden de Joden zich met name in de Nijldelta van de rivier de Nijl in het noorden van Egypte.

In de Talmoed staat een korte geschiedenis beschreven over Ptolemy I Soter. Hij was een generaal onder Alexander de Grote en regeerde Egypte van 323–283 v.d.g.j. De Talmoed (commentaren en disussies over de Thora) geef aan dat hij een groot aantal Joden gevangenen hield en hen vestigde in Egypte.

Ballingschap en vrijheid staan haaks op elkaar, zijn tegengestelde krachten. Hoe konden de Joden in ballingschap toch de vrijheid vinden om zoveel mogelijk zichzelf te kunnen zijn? Om Joods te kunnen blijven? Dit is wellicht een nes nistar, een verborgen wonder.

Is vrijheid, de vrijheid om jezelf te kunnen zijn ongeacht restricties?

Ook in, wat Christenen het Nieuwe Testament noemen, wordt de band die wij hebben met Egypte gevestigd. De Joodse rabbijn, Yeshua wiens naam vertaalt is naar Jezus, verbleef ook tijdelijk in Egypte. Dit staat beschreven in Matteüs 2:13-15:
“Toen zij weggetrokken waren, zie een engel des heren verschijnt Yosef in de droom en zegt: Sta op, neem het kind en zijn moeder en vlucht naar Egypte, en blijf daar totdat Ik het u zeg; want Herodus zal alles in het werk stellen om het kind om te brengen. Hij stond op en hij nam in de nacht het kind en zijn moeder en week uit naar Egypte, en daar bleef hij tot de dood van Herodus opdat vervuld zou worden hetgeen de Here door de profeet gesproken heeft, toen hij zeide: Uit Egypte heb Ik mijn zoon geroepen. (Hosea 11:1).”

De brief Handelingen beschrijft een bovennatuurlijke gebeurtenis tijdens het Joods-Bijbelse feest van Shavuot, ook genoemd het Wekenfeest. Niet-Joden noemen het ook Pinksteren, waarbij een groep Joden ineens in verschillende talen begonnen te spreken. Ik lees uit Handelingen hoofdstuk 2:5-12.
“Nu waren er Joden te Jeruzalem woonachtig, vrome mannen uit alle volken onder de hemel; en toen dit geluid gekomen was, liep de menigte te hoop en verbaasde zich want een ieder hoorde hen in zijn eigen taal spreken. En buiten zichzelf van verwondering zeiden zij: Zie zijn niet al dezen die daar spreken, Galileeërs? En hoe horen wij hen dan een ieder in onze eigen taal waarin wij geboren zijn? Parten, Meden, Elamieten, inwoners van Mesopotamië, Judea en Kapadocië, Pontus en Azië, Frygië en Pamfylië, Egypte en de streken van Libië bij Cyrene en hier verblijvende romeinen, zowel Joden als Jodengenoten, Kretenzen en Arabieren, wij horen hen in onze eigen taal van de grote daden Gods spreken. En zij waren allen buiten zichzelf en geheel met de zaak verlegen en zij zeiden de een tot de ander”: Wat wil dit toch zeggen?”
Na de verwoesting van de Tweede Tempel in 70 n.d.g.j. (na de gewone jaartelling) verspreidde de Joden zich uit over met name Afrika, Azië en Europa.

We zijn verstrooit over de gehele wereld. Daarnaast heeft het Joodse volk een bijzondere band met Egypte waar we al eeuwenlang aanwezig zijn.
• Archeologen hebben twee Joodse tempels ontdekt in Egypte.
• Eén in Elephantine, ook genaamd Yebu. Een eiland in de rivier de Nijl gelegen in de stad Aswan in het zuiden van Egypte. Deze tempel stamt uit 500 v.d.g.j.
• En de andere tempel is gevonden in Onias in Leontopolis (Tell el-Muqdam). Deze stad ligt in de Nijldelta en de tempel stamt uit 200 v.d.g.j.
Egypte is in het verleden voornamelijk een veilige haven geweest voor Joden die op de vlucht waren voor pogroms en verbanning.

Zo kwam ook Moshe ben Maimon of Mūsā ibn Maymūn uiteindelijk in Cairo terrecht. Moshe ben Maimon, ook wel genoemd Maimonides, was een rabbijn, arts en filosoof en succesvol in zowel Marokko als Egypte. Ten tijde van een Islamitische Marokkaanse overheersing van het kalifaat van de Almohaden in Córdoba, Spanje in het jaar 1148 n.d.g.j. werden de Joden gedwongen om zich tot de Islam te bekeren of om weg te gaan. Rabbijn Moshe ben Maimon koos voor verbanning en vestigde zich in het jaar 1168 n.d.g.j in Cairo waar hij aan een Joodse yeshiva studeerde dat nu zijn naam draagt. De Maimonides Synagoge. In 1171 werd hij leider van de Egyptisch Joodse gemeenschap in zijn tijd. De succesvolle Maimonides was ook de persoonlijke arts van Saladin de eerste sultan van Egypte en Syrië.

De geschiedenis van de Joodse gemeenschap in Egypte wordt gekenmerkt door een pendule beweging van verdraagzaamheid en voorspoed aan de ene kant en intolerantie en anti-Semitisme aan de andere kant.

Een polariteit tussen vrijheid en vrijheid ontnemende krachten.

Nog enkele momenten uit de moderne geschiedenis van de Joden in Egypte:
De invloed van het Christendom in Egypte hebben een vergroting van anti-Semitisme ten gevolge gehad in onder andere de 2e en 3e eeuw n.d.g.j. Joden werden in hun bestaan bedreigt door middel van allerlei restricties.
Even tussendoor. Wij Joden geven aan dat wij in de geschiedenis veel beter zijn behandeld door Moslims dan door Christenen ten tijde van hun overheersingen in de landen waar wij zijn geweest. Het is goed als Christenen dit beseffen. Ik wil Christenen geen naar gevoel geven maar dit zijn wel feiten. Wij voelen ons in z’n algemeenheid dichter staan bij Moslims dan Christenen. Moslims zijn ook kinderen van Avraham of Ibrahim en wij beschouwen hen als onze neven en nichten. Hoe moeilijk het soms ook was, wij zijn veel beter behandeld door Moslims dan door Christenen in het verleden.
Tijdens de Arabische verovering van Egypte omstreeks 640 n.d.g.j. werden vele restricties opgeheven en bloeide de gemeenschap op. Joden deden mee in onder andere het culturele en politieke leven in de samenleving en boekten economische vooruitgang en kregen recht op zelfbestuur.

Ik maak even een enorme sprong in de geschiedenis naar de tijd van Napoleon die ook zijn stempel op Egypte heeft gedrukt. De periode van 1798 en 1801 werd onder zijn gezag heel moeizaam en er bleek weinig over van de glorie tijden.

Na 1801 groeide de Joodse gemeenschap weer. Nieuwe synagogen werden gebouwd en Joodse scholen geopend. Een culturele en economische renaissance was begonnen.

In 1917 waren er 60.000 Joden in Egypte.
In 1947 waren er 65.639 Joden in Egypte. Joden van verschillend pluimage. Mizrachi Joden, dit zijn Joden met sterke familie wortels in het Midden-Oosten, Sefardische Joden van het Middellandse Zee gebied en Asjkenazische Joden uit centraal en oost Europa en Marokkaanse Berber Joden.

Koning Faroek van Egypte werd gedwongen af te treden op 23 juli 1952. Dit vanwege de nederlaag in Arabisch-Israëlische Oorlog van 1948 die door Arabieren Al-Nakba wordt genoemd. Egypte telde toen bijna 100.000 Joden.

Gamal Abdel Nasser kwam aan de macht in 1954 en veranderde drastisch de Joodse aanwezigheid in het land. Wij spreken van de tweede Exodus.
In de wake van de Suez crisis, ook genoemd de Tweede Arabisch-Israëlische Oorlog, in 1956, beval Nasser dat duizenden Joden het land uitgezet moesten worden. Alle Joden werden aangezien voor spionnen en Zionisten en werden als staatsgevaarlijk gekenmerkt. Binnen één jaar werden 21.000 Joden het land uitgezet.
Vele andere Joden vluchtten het land uit naar Israël, Noord-Afrika, Europa en Noord-Amerika. De Joodse gemeenschap slonk drastisch in de jaren die volgde en tegen het einde van de Zesdaagse Oorlog in juni 1967 telde Egypte nog maar 800 Joden.

In 1980 minder dan 300.

Vandaag de dag ongeveer een dozijn. Ik heb onlangs begrepen dat het er iets meer zijn, dus ga maar uit van tussen de 12 en 50 Joden. Maar meer ook niet.

De bloeiende Joodse gemeenschap is er niet meer. Slachtoffer van vooroordelen, haat en een verkeerd begrip van terminologieën.

Ik citeer:
"De Joden waren ooit een belangrijk deel van de samenleving, zelfs als minderheid waren zeer goed geïntegreerd in de verschillende aspecten van de samenleving . Economisch, politiek en artistiek," aldus Amir Ramses, directeur van de 2013 documentaire ‘De Joden van Egypte’.

Ik ben rabbijn, een godsdienstig leider en ga geen politieke uitspraken doen. Ook zal ik mij niet mengen in politieke discussies. Ik wil echter wel kort helderheid in terminologieën meegeven. Niet alle Joden zijn Zionistisch ingesteld. Niet alle Joden voelen zich überhaupt “Joods”. Niet alle Joden zijn godsdienstig. Er zijn heel veel seculiere Joden die nauwelijks weten wat de Thora is. Binnen onze kringen zijn er zoveel meningen over verschillende zaken dat het bijna niet voorkomt dat we het allemaal ergens over eens zijn. En als we het ergens unaniem mee eens zijn dan is dat vaak niet vanwege hetzelfde argument. Het is ook zeker niet zo dat alle Joden het altijd eens zijn met de politieke binnen en buitenlandse aangelegenheden van de staat Israël. De term “Joden” en “Israël” vormen uiteraard wel een band maar deze correlatie kan niet altijd in elke situatie één op één toegepast worden.

Israël is een democratisch land waar zowel Joden als niet-Joden welkom zijn en zich mogen vestigen. U mag zelf de discussie voeren over de zaken die niet zo goed gaan in het land.

De overheid van Egypte, die bestaat uit de Moslim Broederschap, kan de veiligheid van de Joden niet garanderen. De Joden die er nog zijn worden eigenlijk indirect gedwongen om nagenoeg onzichtbaar te zijn in het publieke leven. Dit in schril contrast met de glorietijden van voor de tweede Exodus.

Bevrijdingsdag, 5 mei, vrijheid. Ja we vieren primair natuurlijk het feit dat de vorige oorlog uiteindelijk beëindigd werd. Maar de duiding van deze twee principes gaat door, heeft meerdere lagen van betekenis dwars door alle eeuwen, culturen, karaktertrekken en gewoontes heen.
De grote oorlog mag dan wel voorbij zijn maar hoe zit het dan met de “kleine oorlogen? De oorlog van vooroordelen, onbegrip? De oorlog van intolerantie, discriminatie, anti-Semitisme, onverdraagzaamheid? Conflicten, ruzies vanwege het verkeerd begrijpen van woorden, begrippen, benamingen?

Zijn wij werkelijk vrij en wat initieert deze vrijheid? Vrij om als Joden en Moslims naast elkaar te kunnen bestaan in Egypte en daarbuiten?

De Joodse gemeenschap in Egypte lijkt voorgoed verdwenen. Tirannie en andere onrusten domineren het land. En toch wil ik eindigen met hoop. Er staat namelijk een mooie belofte in de Bijbel geschreven en daarmee hoop voor de toekomst voor Egypte en haar bewoners opgeschreven in de oude Joodse boeken. Om precies te zijn in één van onze profeten rollen, namelijk van de profeet Jesaja.

Jesaja 19:19-24
"Ten dien dage zal er een altaar voor de Here zijn midden in het land Egypte en aan de grens een opgerichte steen voor de Here der heerscharen in het land Egypte. Wanneer zij tot de Here roepen vanwege verdrukkers, dan zal Hij hun een verlosser en een strijder zenden die hen zal redden. En de Here zal Zich aan Egypte doen kennen, en Egypte zal te dien dage de Here kennen en zij zullen dienen met slachtoffer en spijsoffer en de Here geloften doen en betalen. Zo zal de Here Egypte geducht slaan en genezen en zij zullen zich tot de Here bekeren en Hij zal Zich door hen laten verbidden en hen genezen. Ten dien dage zal er een gebaande weg zijn van Egypte naar Assyrië, en Assyrië, zal in Egypte komen en Egypte in Assyrië, en Egypte zal met Assyrië, de Here dienen. Te dien dage zal Israël de derde zijn naast Egypte en Assyrië, een zegen in het midden der aarde, omdat de Here der heerscharen het gezegend heeft met de woorden: gezegend zij mijn volk Egypte en het werk mijner handen, Assur en mijn erfdeel Israël."

Bedankt voor uw aandacht. Shukran!

Foto's

Flyer

Spreekbeurt page

 

 

 

 

 

 

Studeer de joodsewortels van de Bijbel vanuit huis, flexibel, wanneer het u uit komt! | Studeren aan de Messiaanse yeshive (Joodse onderwijsinstelling, Bijbelschool) |
Onderwijs
van Messiaanse Rabbijn Sipporah Joseph |
Messiaans Joodse Beweging |
Messiaans Jodendom